Rocking Robots is mediapartner van LAIDEN Fest. Voorafgaand aan het event sprak hoofdredacteur Marco van der Hoeven met Carina de Bruin, partner en advocaat arbeidsrecht en onderwijs bij TeekensKarstens advocaten notarissen. Tijdens LAIDEN Fest verzorgt TeekensKarstens twee workshops over AI in het onderwijs: één over AI-beleid en één over AI in de klas. De centrale boodschap: onderwijsinstellingen moeten niet pas in actie komen als er een incident is, maar vooraf nadenken over beleid, verantwoordelijkheden en praktische toepassing.
TeekensKarstens werkt veel voor onderwijsinstellingen in Leiden en omgeving, maar ook landelijk. AI is volgens Carina de Bruin inmiddels een belangrijk thema binnen die sector én binnen haar eigen kantoor. “Wij zijn nauw betrokken bij het onderwijs en wij vinden AI een belangrijk onderdeel”, zegt ze. “Dit is iets waar wij een bijdrage aan kunnen leveren door wat te vertellen over onze juridische kennis van AI.”
Twee workshops: beleid en praktijk
De eerste workshop van TeekensKarstens gaat over AI-beleid. Volgens Carina is de belangrijkste boodschap dat onderwijsinstellingen hun beleid aan de voorkant moeten regelen. “Zorg nou dat je beleid op orde is”, zegt ze. “Niet dat je pas acteert op het moment dat iets zich voordoet, maar zorg dat je er aan de voorkant over hebt nagedacht en dat het op papier staat.”
Dat beleid moet volgens haar niet alleen bestaan uit algemene uitgangspunten. Het moet ook duidelijk maken wie welke rol heeft, waar verantwoordelijkheden liggen en hoe de school handelt als AI tot problemen leidt. Veel instellingen hebben dat volgens haar nog onvoldoende geregeld. Dat geldt niet alleen voor AI-beleid, maar soms ook voor privacybeleid.
De tweede workshop gaat over AI in de klas. Daarbij ligt de nadruk op de vraag hoe leraren AI kunnen gebruiken, hoe leerlingen het gebruiken en hoe scholen kunnen omgaan met risico’s zoals fraude of ongewenst gebruik.
AI-beelden en reputatieschade
Opvallend is dat de juridische vragen die TeekensKarstens momenteel krijgt, niet alleen gaan over werkstukken, toetsen of fraude met tekst. Carina ziet ook vragen over beeldmateriaal dat met AI is bewerkt of gemaakt. Het kan gaan om klassenfoto’s, maar ook om ongewenste beelden of filmpjes van docenten die rondgaan binnen een schoolgemeenschap.
“De laatste tijd heb ik wel meer van dat soort vragen voorbij zien komen”, zegt ze. Het gaat dan bijvoorbeeld om een met AI gemaakt filmpje van een docent dat behoorlijk echt lijkt en via sociale media wordt verspreid. Voor scholen roept dat direct vragen op: hoe ga je om met de docent, met de leerlingen, met ouders en met de reputatie van alle betrokkenen?
Zo’n situatie begint met feitenonderzoek. De school moet proberen vast te stellen wat er is gebeurd, waar het materiaal vandaan komt en wie het heeft gemaakt of verspreid. Dat is niet altijd eenvoudig, maar wel noodzakelijk voordat maatregelen worden genomen.
Daarbij waarschuwt zij voor te snelle arbeidsrechtelijke stappen richting een docent. “Je moet erachter komen: is het überhaupt echt of niet?” Als het materiaal AI-gegenereerd is, ligt de situatie anders dan wanneer het om echt beeldmateriaal gaat. Communicatie speelt vervolgens een grote rol. En afhankelijk van de inhoud kan het maken en verspreiden van dergelijk materiaal ook strafrechtelijke gevolgen hebben. In sommige gevallen wordt de politie ingeschakeld.
Wetgeving loopt niet altijd gelijk op met technologie
AI ontwikkelt zich sneller dan wetgeving. Toch betekent dit niet dat scholen juridisch met lege handen staan. Bestaande wetgeving kan vaak worden toegepast op digitale situaties. “Wetgeving die geschreven is voor een fysieke wereld kun je ook toepassen op een digitale wereld”.
Dat vraagt wel interpretatie. Soms moet eerst in de rechtspraak duidelijk worden hoe bestaande regels op nieuwe situaties worden toegepast. Denk aan kwesties rond reputatieschade, onrechtmatige publicatie, privacy, arbeidsrechtelijke gevolgen of mogelijk strafbare gedragingen.
Voor onderwijsinstellingen betekent dit dat zij niet kunnen wachten op volledig uitgekristalliseerde AI-wetgeving. De praktijk is er al. Scholen krijgen nu te maken met AI-gegenereerd beeld, tekst, fraudevragen en privacykwesties. Daarom is beleid aan de voorkant essentieel.
Waarom beleid nog vaak ontbreekt
Dat veel onderwijsinstellingen hun AI- en privacybeleid nog niet volledig op orde hebben, komt volgens Carina vaak door een combinatie van tijd, expertise en prioriteiten. Scholen hebben veel verplichtingen binnen een schooljaar. AI-beleid schuift dan makkelijk naar achteren, totdat er een incident plaatsvindt.
“Het vergt expertise en het vergt tijd”, zegt zij. “Je ziet heel veel dat er geacteerd wordt op het moment dat er iets gebeurt.” Juist dat wil ze met de workshop voorkomen. Scholen moeten vooraf weten hoe zij handelen, welke kaders gelden en wie verantwoordelijk is voor welke beslissing.
Niet verbieden, maar controleren of leerlingen het begrijpen
Carina ziet AI niet als iets dat op school verboden moet worden. Leerlingen en studenten zullen ermee werken, en in hun toekomstige werkpraktijk zal AI eveneens een rol spelen. De vraag is daarom hoe scholen AI-gebruik verantwoord kunnen begeleiden.
Bij werkstukken kan dat bijvoorbeeld door een presentatie, een mondelinge toelichting of inhoudelijke vragen over het ingeleverde werk. Zo kan een docent nagaan of een leerling de materie beheerst of alleen een AI-output heeft overgenomen. Voor toetsen, zeker bij vakken als Nederlands, kan de afweging anders liggen, maar bij grotere opdrachten bestaat ruimte voor begeleid gebruik.
AI-vaardigheid wordt onderdeel van professioneel profiel
Ook in de juridische sector verandert AI de verwachtingen richting nieuwe medewerkers. TeekensKarstens heeft recent aan functieprofielen toegevoegd dat nieuwe advocaten vaardig moeten zijn met AI. “Dit wordt de toekomst, en gaat niet stoppen. Daar moet je in mee.”
Tijdens LAIDEN Fest wil TeekensKarstens onderwijsprofessionals vooral helpen om AI concreet en beheersbaar te maken. Niet door technologie te verbieden, maar door vooraf duidelijke kaders te stellen en incidenten zorgvuldig aan te pakken.
Zie ook
‘Als we AI goed in het onderwijs willen hebben, moeten we eerst goed onderwijs hebben’
