Een korte stomme film uit 1897 waarin een mechanische automaat een hoofdrol speelt, is na meer dan een eeuw opnieuw opgedoken. De film, Gugusse et l’Automate, werd teruggevonden en gerestaureerd door de Library of Congress in de Verenigde Staten. Mogelijk gaat het om een van de vroegste filmbeelden waarin een robotachtig personage voorkomt.
De film werd gemaakt door de Franse filmpionier Georges Méliès, die bekendstaat als een van de grondleggers van speciale effecten en fantasierijke cinema. Lange tijd werd aangenomen dat de film verloren was gegaan.
Herontdekt in archiefmateriaal
De film kwam aan het licht tijdens onderzoek naar een collectie oude nitraatfilmrollen die aan de Library of Congress waren geschonken. Deze rollen waren ooit eigendom van een rondreizende filmvertoner uit de beginjaren van de cinema.
Archivisten ontdekten tussen het materiaal een onbekende Méliès-film. Na restauratie en digitalisering bleek het te gaan om Gugusse et l’Automate, een korte film van minder dan een minuut.
Automaat die zich tegen zijn maker keert
In de film speelt Méliès zelf een magiër die een mechanische automaat tot leven brengt. Nadat hij het apparaat heeft opgewonden, begint de automaat te bewegen en slaat hij zijn maker met een stok. Uiteindelijk slaat de magiër het mechanische wezen stuk met een hamer, in een slapstickachtige scène die kenmerkend is voor de vroege filmtrucs van Méliès.
Hoewel de “robot” in werkelijkheid een acteur is, stelt het personage een automaat voor: een mechanische figuur die menselijke bewegingen nabootst.
Robot voordat het woord bestond
Toen de film werd gemaakt, bestond het woord robot nog niet. Die term werd pas in 1921 geïntroduceerd in het toneelstuk R.U.R. van de Tsjechische schrijver Karel Čapek. Toch laat de film zien dat het idee van mensachtige machines al decennia eerder tot de verbeelding sprak.
Vroege robotbeelden in de filmgeschiedenis
Veel vroege films zijn in de loop van de twintigste eeuw verloren gegaan doordat nitraatfilm kwetsbaar en brandbaar was. Filmhistorici schatten dat een groot deel van de producties uit de eerste decennia van de cinema verdwenen is.
De herontdekking van Gugusse et l’Automate werpt daarom nieuw licht op de vroege filmgeschiedenis. Ook laat de film zien dat thema’s rond mechanische wezens — en machines die zich tegen hun maker keren — al meer dan een eeuw geleden hun weg vonden naar het witte doek.
