Het kabinet trekt in de Rijksbegroting 2027 tientallen miljoenen euro’s uit voor nieuwe en bestaande AI-programma’s. De investeringen lopen uiteen van de Nederlandse AI-fabriek en Europese industriële AI tot toepassingen binnen de overheid. Ook bij Defensie krijgt technologie een prominentere positie, met investeringen in AI, drones en autonome en onbemande systemen.
Een van de grootste nieuwe posten staat op de begroting van Economische Zaken. Voor het Europese programma IPCEI-AI is in 2027 ruim 61 miljoen euro gereserveerd. Daar komt in 2028 nog ruim 36 miljoen euro bij en in 2029 ruim 12 miljoen euro.
IPCEI-AI moet bijdragen aan een Europees ecosysteem voor geavanceerde kunstmatige intelligentie. Het programma richt zich onder meer op basismodellen, infrastructuur voor het trainen en gebruiken van AI, energiezuinige AI, industriële data en AI-as-a-Service. De overheid noemt toepassingen in onder andere de maakindustrie, transport, defensie en lucht- en ruimtevaart.
AI-fabriek in Groningen
Ook de geplande AI-fabriek in Groningen krijgt een concrete plek in de begroting. Voor 2027 staat ruim 38 miljoen euro aan PEGA-middelen voor de AI-fabriek op de begroting van Economische Zaken. De faciliteit moet bestaan uit een AI-supercomputer en een expertisecentrum.
Het kabinet wil de infrastructuur gebruiken voor het ontwikkelen en testen van geavanceerde AI-modellen. Daarbij worden onder andere veiligheid en defensie, zorg, landbouw, technische industrie, onderzoek en onderwijs en de maakindustrie als toepassingsgebieden genoemd. Ook startups, scale-ups en het mkb moeten toegang krijgen tot de infrastructuur en expertise.
Daarmee krijgt de AI-fabriek nadrukkelijk een economische en industriële functie. Het kabinet ziet AI-rekenkracht bovendien als een gebied waarop de overheid haar eigen inkoopkracht kan inzetten en als launching customer kan optreden.
AiNed loopt door
Naast de nieuwe investeringen blijft het Nationaal Groeifondsprogramma AiNed doorlopen. Daarvoor is in 2027 ruim 37 miljoen euro beschikbaar, tegenover bijna 23 miljoen euro in 2026. AiNed is gericht op het versterken van de Nederlandse positie op het gebied van AI en het versnellen van toepassingen in bedrijven en organisaties.
Ook het Nationaal Onderwijslab AI krijgt financiering. Hiervoor is in 2027 ruim 6 miljoen euro voorzien.
Opgeteld staat daarmee bij Economische Zaken in 2027 ruim 140 miljoen euro aan begrotingsposten die rechtstreeks aan AI-programma’s zijn gekoppeld. Dat bedrag geeft niet de totale overheidsuitgaven aan AI weer: AI-investeringen zijn ook verwerkt in bredere innovatie-, digitaliserings- en defensieprogramma’s.
Van experimenteren naar toepassen
De Rijksbegroting laat tegelijkertijd een verschuiving zien in de manier waarop de overheid zelf naar AI kijkt. Bij de rijksoverheid komt meer nadruk te liggen op brede adoptie en structurele implementatie.
Daarbij wil de overheid onder meer onderzoeken in hoeverre AI de arbeidsproductiviteit verhoogt en processen kan verbeteren. Een digitale AI-assistent voor ambtenaren wordt verder uitgerold. Ook wordt gewerkt aan digitale assistenten voor burgers en aan het beter geschikt maken van overheidsdata voor toepassingen met generatieve AI.
De beleidslijn verschuift daarmee geleidelijk van experimenteren met AI naar het daadwerkelijk inzetten ervan in de dagelijkse uitvoering.
Defensie investeert in autonome systemen
Een tweede duidelijke ontwikkeling is zichtbaar bij Defensie. AI, autonome wapensystemen, cloudtechnologie, cyber en connectiviteit worden in de begroting genoemd als technologieën die het militaire vermogen veranderen.
Defensie wil verder groeien naar een datagedreven krijgsmacht waarin onder meer AI-ondersteunde besluitvorming en onbemande systemen worden gebruikt. In 2027 wordt daarnaast verder geïnvesteerd in onbemande systemen en technologie om drones te bestrijden.
Dat vertaalt zich naar concrete materieelprojecten. Zo bereidt Defensie de aanschaf van zogeheten One Way Effectors voor, waaronder relatief goedkope onbemande luchtvaartuigen en langeafstandswapens. Ook komen er Multi Missie Radars voor de detectie van kleine UAV’s en werkt Defensie aan maritieme Counter-UAS-systemen.
Het bestaande programma voor de verwerving van onbemande systemen wordt eveneens uitgebreid. Daar komen onder andere luchtgebonden systemen voor doelopsporing voor landmachteenheden bij. Het bijbehorende project valt inmiddels in een financiële bandbreedte van 250 miljoen tot 1 miljard euro. Het exacte bedrag wordt vanwege commerciële belangen niet openbaar gemaakt.
Sneller van innovatie naar toepassing
Naast de aanschaf van systemen wil Defensie de ontwikkeling van nieuwe technologie versnellen. Hiervoor wordt een Defensie Innovatie Opschalingsautoriteit opgezet. Deze organisatie moet helpen om militaire en dual-use technologie sneller van ontwikkeling naar operationele toepassing te brengen.
Autonome systemen behoren tot de technologiegebieden waarop Nederland volgens Defensie een sterke positie kan ontwikkelen. Daarmee wordt de koppeling tussen defensiebeleid en de Nederlandse robotica- en technologiesector nadrukkelijker.
Voor kennis en innovatie staat in het Defensiematerieelbegrotingsfonds in 2027 ruim 267 miljoen euro. Dit bedrag is niet specifiek voor AI of robotica. Binnen deze programma’s worden echter wel technologieontwikkeling, drones, autonome systemen en kort-cyclische innovatie ondersteund.
Robotisering buiten Defensie
Robotisering speelt daarnaast een rol in andere sectoren. In de land- en tuinbouw loopt het beleid om robotica en digitalisering sneller naar de praktijk te brengen. De overheid ziet robots, digitale technologie en drones onder meer als middelen om personeelstekorten op te vangen, werkzaamheden te automatiseren en duurzamere productiemethoden mogelijk te maken.
De Rijksbegroting 2027 laat daarmee zien dat AI en autonome technologie steeds minder als afzonderlijke experimentele technologieën worden behandeld. Bij Economische Zaken verschuift de aandacht naar rekeninfrastructuur en industriële toepassingen, terwijl de rijksoverheid AI breder wil invoeren in de eigen organisatie. Bij Defensie worden AI, drones en autonome systemen ondertussen onderdeel van de structurele opbouw van militaire capaciteit.
