Nederland is na Duitsland de grootste Europese exporteur van goederen die worden gebruikt voor de ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie. De Nederlandse export van AI-gerelateerde goederen bedraagt ruim 80 miljard euro, waarmee het land wereldwijd op de elfde plaats staat. Dat blijkt uit onderzoek van kredietverzekeraar Atradius naar concentratierisico’s in de mondiale AI-toeleveringsketen.
De wereldwijde export van AI-gerelateerde goederen had in 2024 een waarde van ruim 2,9 biljoen euro, ongeveer drie keer zoveel als tien jaar eerder. Tot deze goederen behoren onder meer grondstoffen, processors, geheugenchips, servers, netwerkapparatuur en machines voor de productie van halfgeleiders. Halffabricaten zoals processors en geheugenchips en gespecialiseerde apparatuur voor de chipproductie vertegenwoordigen een groot deel van de exportwaarde.
Aziatische economieën zijn samen goed voor 65 procent van de wereldwijde export van AI-gerelateerde goederen. China, Hongkong, Taiwan, Singapore en Zuid-Korea behoren tot de grootste exporteurs. Azië vertegenwoordigt 70 procent van de wereldwijde export van halffabricaten en 58 procent van de export van AI-apparatuur.
China neemt volgens het onderzoek 18 procent van de export van halffabricaten en 27 procent van de export van AI-apparatuur voor zijn rekening. De Verenigde Staten hebben volgens Atradius vooral een belangrijke positie in software, cloudinfrastructuur en chipontwerp, terwijl de productie van halffabricaten en apparatuur sterker in Azië is geconcentreerd. De vijftien grootste exportlanden vertegenwoordigen gezamenlijk 85 tot 90 procent van de wereldwijde uitvoer van AI-gerelateerde goederen.
Nederland heeft binnen deze markt vooral een positie in machines voor de productie van halfgeleiders. ASML is de enige producent van EUV-lithografiemachines, die worden gebruikt bij de productie van geavanceerde chips. Daarnaast fungeert Nederland als logistiek knooppunt voor de wederuitvoer van onder meer netwerkswitches en routers.
Chipproductiemachines en apparatuur voor dataoverdracht vertegenwoordigen samen 34 miljard euro, of 42 procent van de Nederlandse export van AI-gerelateerde goederen. Nederland is volgens Atradius daarnaast goed voor 7 procent van de wereldwijde export van AI-apparatuur.
De geografische concentratie van de productie maakt Europa afhankelijk van een beperkt aantal landen voor verschillende onderdelen van de AI-toeleveringsketen. Daardoor kunnen verstoringen in productieketens, handelsbelemmeringen en exportrestricties gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van apparatuur en componenten.
Theo Smid, senior econoom bij Atradius, zegt dat de Nederlandse positie vooral samenhangt met gespecialiseerde technologie voor de chipindustrie en het bijbehorende ecosysteem. Volgens hem blijft Europa voor andere onderdelen van de AI-keten afhankelijk van een beperkt aantal landen in Azië en van de Verenigde Staten. Atradius noemt diversificatie van leveranciers en investeringen in Europese technologische capaciteit als mogelijkheden om die afhankelijkheid te verminderen.
