Robots en cobots die waarnemen, leren en redeneren zijn inmiddels in diverse pilots actief in fabrieken en distributiecentra in Nederland. De vraag die nu voorligt, is niet meer of deze technologie functioneert, maar hoe zij op industriële schaal wordt ingezet. Om die opschaling te bespoedigen, werkt Nederland aan één Nationale Agenda Cognitieve Robotica (NACR): een gezamenlijk kader waarin overheid, industrie, mkb en kennisinstellingen hun inspanningen bundelen.
Het initiatief komt van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) en Holland High Tech, samen met een brede coalitie waaronder VDL Enabling Technologies Group (ETG), NXP Semiconductors, TNO, FME, Brainport Industries, NLRobotics en Brainport Development. Deze partijen hebben de eerste stappen gezet richting een agenda die moet doorlopen tot 2027.
Waarom nu?
De urgentie is reëel. Vergrijzing en arbeidskrapte lopen op, terwijl de vraag naar productiecapaciteit blijft toenemen. Een eerder rapport van TNO Vector concludeerde dat Nederland zonder gerichte inzet op robotisering binnen tien jaar een deel van zijn maakindustrie dreigt kwijt te raken.
Leo Warmerdam, algemeen directeur van Holland High Tech, onderschrijft die analyse. Een nationale agenda moet de arbeidsproductiviteit verhogen en nieuw verdienvermogen creëren, met als doel een Nederlands “control point” in de Europese roboticawaardeketen. In die visie is cognitieve robotica een instrument voor productiviteit, verdienvermogen én strategische autonomie — een positionering die ook op Europees niveau terugkomt. Koepelorganisatie euRobotics noemt robotisering in haar Unified Vision een randvoorwaarde om de Europese productie op schaal te houden, een lijn die doorwerkt in beleidskaders als Horizon Europe en de Chips Act 2.0.
Onderdeel van breder industriebeleid
De NACR staat niet op zichzelf. In de industriebrief “Industriebeleid met focus” van oktober 2025 wees EZK machinebouw aan als een van de gerichte aandachtsgebieden van het Nederlandse industriebeleid. De NACR vloeit daar direct uit voort en vormt een van de bouwstenen binnen het Gerichte Programma Machinebouw, dat momenteel in ontwikkeling is en waarbinnen robotica een speerpunt kan worden. De bevindingen worden afgestemd met de Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat.
Daarbij wordt nadrukkelijk geen nieuwe strategie ontwikkeld. Nederland beschikt al over sterke posities in sleuteltechnologieën als halfgeleiders, mechatronica, imaging, data en AI, plus een gedegen kennisbasis bij universiteiten en instituten. De NACR moet die bestaande bouwstenen samenbrengen in één agenda en koppelen aan Europese roadmaps en waardeketens.
Vakmanschap als overdraagbaar kapitaal
Tijdens het Holland High Tech NETWORKING EVENT werd deze inzet nader toegelicht. Ton Peijnenburg, CTO van VDL Enabling Technologies Group en lid van de programmaraad van Holland High Tech, wees op de omvang van het vakmanschap binnen de Nederlandse hightech-industrie. Om dat vakmanschap te automatiseren, moet het overdraagbaar worden gemaakt aan robots — pas dan wordt het een economisch inzetbaar kapitaal.
Peijnenburg onderscheidt drie routes waarlangs Nederland waarde kan creëren: robots toepassen in de eigen industrie, componenten en productiecapaciteit leveren, en complete automatiseringssystemen bouwen voor de nationale én internationale markt. Deze routes zijn volgens hem alleen haalbaar wanneer technologie, toepassingskennis, chips, AI, sensoren, data en productie op elkaar aansluiten.
Robotics-expert Lukas M. Ziegler schetste tijdens hetzelfde event hoe de klassieke industriële robot plaatsmaakt voor een nieuwe generatie machines die leren van data, patronen herkennen en zich aanpassen aan wisselende omstandigheden. Robots voeren niet langer alleen taken uit, ze interpreteren ook de context waarin ze opereren. Dankzij de aanwezige industriële kennis en systeemintegratie-expertise ziet hij daarin een kans voor Nederland en Europa om een sterkere positie te verwerven in onderdelen, productie, integratie en veilige toepassing van robotica.
Betrokkenheid van het volledige ecosysteem
De NACR komt tot stand met inbreng van onderwijs- en onderzoeksinstellingen, industrie, mkb en bestaande samenwerkingsverbanden, zowel op nationaal als regionaal niveau. Via strategische werksessies, expertsessies, werkgroepen en gerichte overleggen wordt uitgewerkt waar Nederland de grootste kansen ziet in de Europese waardeketen voor cognitieve robotica, welke innovaties daarvoor nog vereist zijn en welke knelpunten opschaling en adoptie op dit moment belemmeren.
Het resultaat moet een concreet, gedragen beeld opleveren van de Nederlandse positie en route in die waardeketen, aangevuld met een uitvoeringsprogramma waarmee bedrijven, kennisinstellingen en overheid gericht kunnen samenwerken in plaats van afzonderlijk te opereren. Warmerdam vat de opgave samen als het bouwen van sterke consortia en het actief opzoeken van elkaar binnen het ecosysteem.
