Het kabinet wil met nieuwe wetgeving de uitbreiding van het Nederlandse stroomnet versnellen en meer capaciteit uit de bestaande infrastructuur halen. De maatregelen moeten onder meer ruimte creëren voor woningbouw en voor duizenden bedrijven en organisaties die wachten op een nieuwe of zwaardere aansluiting.
Het pakket bestaat uit tien besluiten en wetswijzigingen en is volgens het kabinet vergelijkbaar met de voormalige Crisis- en herstelwet. Het doel is de doorlooptijd van nieuwe elektriciteitsverbindingen te halveren. In plaats van één nieuwe wet te ontwikkelen, wil het kabinet daarvoor verschillende bestaande wetten aanpassen.
Een van de maatregelen betreft de juridische procedures rond de aanleg en uitbreiding van stroomverbindingen. Vanaf 1 oktober moet bezwaar tegen dergelijke projecten rechtstreeks door de hoogste rechter worden behandeld, waardoor meerdere opeenvolgende rechtszaken worden voorkomen. Ook vervalt de mogelijkheid van een pro-formaberoepschrift en moet binnen maximaal zes maanden uitspraak worden gedaan.
Daarnaast wil het kabinet een deel van de verplichte vergunningen voor de bouw en uitbreiding van hoogspanningsstations schrappen. Volgens het kabinet kan dit de uitvoering van tientallen projecten met enkele maanden tot anderhalf jaar versnellen. Uitbreidingen van het elektriciteitsnet moeten daarnaast worden vrijgesteld van stikstofvergunningen zodra daarover op Europees niveau overeenstemming is bereikt.
De maatregelen raken ook aan de groeiende behoefte aan elektriciteit voor digitale infrastructuur en kunstmatige intelligentie. Het trainen en gebruiken van AI-modellen vraagt om grote hoeveelheden rekenkracht, die wordt geleverd door servers in datacenters. De beschikbaarheid van voldoende elektriciteit en netcapaciteit is daardoor een randvoorwaarde voor uitbreiding van dergelijke rekeninfrastructuur. Wanneer datacenters of andere bedrijven met een grote elektriciteitsvraag een nieuwe of zwaardere aansluiting nodig hebben, concurreren zij binnen een overbelast net om dezelfde schaarse transportcapaciteit als andere bedrijven en instellingen.
Het wetsvoorstel bevat geen afzonderlijke maatregelen voor AI of datacenters. De voorgestelde versnelling van netuitbreidingen kan echter mede bepalen hoeveel ruimte Nederland op termijn heeft voor nieuwe energie-intensieve digitale infrastructuur. Tegelijkertijd betekent de toenemende elektriciteitsvraag voor AI-rekenkracht dat uitbreiding van de fysieke netcapaciteit niet de enige factor is: ook de verdeling en het gebruik van de beschikbare capaciteit spelen een rol.
Het kabinet wil daarom het bestaande stroomnet intensiever en flexibeler gebruiken. Zo moet elektriciteitsverbruik vaker worden verschoven naar momenten waarop het net minder zwaar wordt belast. Ook wil het kabinet een deel van de reservecapaciteit van het netwerk, door het kabinet aangeduid als de ‘vluchtstrook’, beschikbaar maken. Bedrijven die daarvan gebruikmaken, moeten hun elektriciteitsverbruik tijdelijk kunnen terugschroeven wanneer de capaciteit nodig is om een storing op te vangen.
Die vorm van flexibel stroomgebruik kan ook relevant zijn voor bepaalde vormen van AI-rekenwerk. Rekenprocessen die niet op een specifiek moment hoeven plaats te vinden, kunnen in beginsel worden gepland op uren waarop meer netcapaciteit beschikbaar is. Voor datacenters met continue of tijdkritische dienstverlening is die flexibiliteit beperkter.
De maatregelen zijn opgesteld nadat de overheid samen met netbeheerders, bedrijven, medeoverheden en belangenorganisaties knelpunten bij de uitbreiding en het gebruik van het elektriciteitsnet in kaart had gebracht. Het kabinet wil met de wetswijzigingen zowel de aanleg van nieuwe infrastructuur versnellen als op kortere termijn meer capaciteit uit het bestaande net halen.
