Nederlandse gemeenten maken in toenemende mate gebruik van AI, maar doen dit vaak zonder duidelijk beleid of training. Ruim de helft (55%) van de ambtenaren gebruikt AI-tools op eigen initiatief, zonder formele richtlijnen of ondersteuning. De risico’s hiervan zijn groot, evenals de zorgen van Nederlandse gemeenten: 90% vreest voor datalekken of gebrekkige dataveiligheid. Dat blijkt uit onderzoek van Uniserver onder IT-beslissers van Nederlandse gemeenten, uitgevoerd door onderzoeksbureau Motivaction.
Uniserver deed onderzoek naar de ervaringen, behoeften en obstakels van IT-beslissers in gemeenten met betrekking tot het gebruik van AI. De cijfers laten een duidelijk spanningsveld zien: AI wordt wél gebruikt, maar beleid blijft achter. Zo werkt meer dan de helft van de medewerkers binnen gemeenten met AI op eigen initiatief, zonder duidelijke richtlijnen of ondersteuning van hun werkgever. Slechts 55% van de gemeenten zegt een beleid te hebben opgesteld voor AI-gebruik en een even grote groep ondersteunt hun medewerkers met trainingen of opleidingen hiervoor.
“Het AI gebruik groeit sneller dan het beleid. In gemeenteland zien we AI-toepassing vaak bottom-up ontstaan: snel, creatief, maar ongecontroleerd,” zegt Ralph Kootker van Fuse AI, het soevereine private AI platform van Uniserver. “Dat leidt tot kansen, maar ook tot risico’s. Zeker als burgerdata in systemen belandt die buiten de controle van de organisatie vallen.”
Geen zicht op hoe AI met burgerdata omgaat
De zorgen over AI-gebruik binnen gemeenten zijn groot, en niet zonder reden. 90% van de IT-beslissers die werken bij gemeenten en semi-overheden maakt zich zorgen over datalekken of gebrekkige dataveiligheid. Tegelijk ontbreekt het aan transparantie: 63% zegt geen goed zicht te hebben op hoe AI-tools omgaan met data van burgers en organisaties. Dat gebrek aan inzicht vergroot het risico op onbedoelde fouten of ongewenst gebruik van gevoelige informatie. Bovendien twijfelt 81% of hun AI-gebruik wel voldoende voldoet aan de wet- en regelgeving, zoals de aankomende EU AI Act.
Ondanks dat het gros van de ambtenaren AI op eigen initiatief gebruikt, stelt meerderheid (60%) van de IT beslissers die werken bij gemeenten en semi-overheden dat grip op data en wetgeving eerst geregeld moet zijn, voordat AI breder mag worden uitgerold. Veel gemeenten werken aan verbetering en zijn gemotiveerd stappen te zetten om hun AI-gebruik in lijn te brengen met wetgeving. 53% onderzoekt actief de gevolgen van de EU AI Act voor hun organisatie en 64% wil het beleid actualiseren met de AI richtlijnen voor 2026. Ook geeft zes op de tien aan de bestaande AI-systemen te laten auditen op risico’s en vooroordelen.
