Meer dan de helft van de Nederlandse bedrijven die AI-systemen produceren, maakt gebruik van innovatieregelingen. Dat blijkt uit een haalbaarheidsonderzoek van het CBS naar het gebruik van innovatiesubsidies door AI-producerende bedrijven. De belangrijkste conclusie is dat deze bedrijven relatief vaak steun gebruiken voor innovatie, maar dat dit vooral gebeurt via generieke regelingen zoals de WBSO.
Het CBS onderzocht een populatie van 375 AI-producerende bedrijven die in 2024 zijn geïdentificeerd en in 2023 actief waren. Daarbij keek het instituut naar het gebruik van Nederlandse en Europese innovatieregelingen in 2022 en 2023. Onder innovatiesubsidies verstaat het CBS in dit onderzoek niet alleen directe subsidies, maar ook fiscale regelingen die innovatie ondersteunen. Het onderzoek werd uitgevoerd binnen het programma Maatschappelijke Opgave AI van het CBS.
De centrale uitkomst is dat 55 procent van de onderzochte AI-producerende bedrijven gebruikmaakte van minstens één van de onderzochte innovatieregelingen. Daarmee laat het onderzoek zien dat een aanzienlijk deel van deze bedrijven voor innovatieactiviteiten gebruikmaakt van publieke ondersteuning. Tegelijkertijd verschilt het gebruik sterk per regeling.
De WBSO is veruit de belangrijkste regeling voor AI-producerende bedrijven. In 2023 maakten 175 AI-producerende bedrijven gebruik van deze fiscale regeling voor speur- en ontwikkelingswerk. Dat komt neer op bijna de helft van de onderzochte populatie. In 2022 ging het om 170 bedrijven. Volgens de resultatentabel was met het WBSO-gebruik door AI-producerende bedrijven 17 miljoen euro in 2022 en 20 miljoen euro in 2023 gemoeid. Dat is ongeveer 1 procent van het totale WBSO-volume.
Na de WBSO volgt de MIT-regeling. In 2023 ontvingen 35 AI-producerende bedrijven steun via deze regeling, ongeveer 10 procent van de populatie. In 2022 ging het om 50 bedrijven, of 13 procent. Andere regelingen worden door AI-producenten minder vaak gebruikt. Het Europese programma Horizon Europe bereikte een kleinere groep, maar vertegenwoordigde wel grotere bedragen: 8 miljoen euro in 2022 en 13 miljoen euro in 2023 voor AI-producerende bedrijven.
Het onderzoek laat ook verschillen zien naar sector en bedrijfsgrootte. De meeste AI-producerende bedrijven zijn actief in informatie en communicatie en in specialistische zakelijke dienstverlening. In de informatie- en communicatiesector gebruikte ongeveer 54 procent van de AI-producerende bedrijven een of meer innovatieregelingen. In de specialistische zakelijke dienstverlening was dat 58 procent. In de industrie lag het aandeel met 84 procent hoger, al gaat het daar om een kleinere groep bedrijven.
Naar omvang valt vooral op dat kleinere AI-bedrijven minder vaak gebruikmaken van innovatiesteun dan middelgrote bedrijven. Van de bedrijven met minder dan tien werkzame personen gebruikte 44 procent een innovatieregeling. Bij bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen was dat 79 procent, en bij bedrijven met 50 tot 250 werkzame personen 76 procent. Het CBS noemt als mogelijke verklaring dat kleinere bedrijven minder vaak een aanvraag indienen of minder vaak succesvol zijn bij een aanvraag.
Het CBS benadrukt dat het om een haalbaarheidsonderzoek gaat. De studie toont aan dat het technisch mogelijk is om een populatie AI-producerende bedrijven te koppelen aan microdata over verschillende innovatie-instrumenten. Daarmee kan beter in kaart worden gebracht hoe AI-bedrijven gebruikmaken van publieke innovatiesteun. Een beperking is dat gegevens over subsidies uit het Nationaal Groeifonds niet beschikbaar waren voor dit onderzoek. Daardoor bleef volgens het CBS een substantieel deel van de totale innovatiebudgetten buiten beschouwing.
De conclusie van het onderzoek is daarmee tweeledig. AI-producerende bedrijven maken relatief vaak gebruik van innovatie-instrumenten, maar vooral via brede R&D-regelingen die niet specifiek op AI zijn gericht. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat de statistische basis om AI-bedrijven en hun subsidiegebruik te volgen verder kan worden opgebouwd. Dat kan relevant zijn voor beleid rond AI, innovatie en technologische autonomie.
