Bedrijven die personeel ontslaan omdat functies door AI worden overgenomen, lopen het risico een deel van die werknemers later opnieuw nodig te hebben. Gartner verwacht dat tegen 2029 ongeveer 30 procent van de medewerkers die om deze reden zijn ontslagen, opnieuw moet worden aangenomen. Dat kan volgens het onderzoeksbureau tegen aanzienlijk hogere kosten gebeuren.
De voorspelling is onderdeel van vier ontwikkelingen die volgens Gartner bepalend worden voor de toekomst van werk. Daarbij waarschuwt het bureau vooral voor organisaties die AI in de eerste plaats inzetten om snel kosten te besparen door banen te schrappen.
Volgens Gartner kunnen dergelijke ingrepen op korte termijn financiële voordelen opleveren, maar tegelijkertijd kennis en ervaring uit de organisatie laten verdwijnen. Ook kunnen bedrijven hun eigen talentpool verkleinen op een moment dat de groei van de beroepsbevolking in veel landen stagneert of afneemt. Wanneer later blijkt dat bepaalde kennis, vaardigheden of functies toch nodig zijn, kunnen werving, opleiding en onboarding duurder uitvallen.
“Business- en IT-bestuurders die AI vooral gebruiken als instrument voor kostenbesparing lopen het risico te diep en te vroeg te snijden”, zegt Gartner-analist Tori Paulman. Volgens haar kan dat uiteindelijk ten koste gaan van innovatie en het vermogen om nieuwe markten te betreden.
Gartner adviseert organisaties daarom om niet alleen te kijken naar welke werkzaamheden kunnen verdwijnen, maar vooral naar hoe functies door AI kunnen veranderen. Het bureau spreekt in dat verband van een ‘talent remix’: werknemers verschuiven van taken met een lage toegevoegde waarde naar werk waarin menselijke kennis, beoordeling en creativiteit belangrijker worden.
AI als versterking van werknemers
Volgens Gartner ligt de belangrijkste kans van AI niet in volledige automatisering, maar in het versterken van medewerkers. AI ontwikkelt zich daarbij volgens het bureau steeds meer tot een digitale collega of ‘toolmate’ die werknemers ondersteunt bij analyse, besluitvorming en uitvoering.
Dat vraagt wel om andere vaardigheden. Organisaties zullen volgens Gartner meer moeten investeren in AI-geletterdheid, digitale vaardigheden en permanente scholing. Ook managers en bestuurders moeten beter begrijpen wat AI wel en niet kan, omdat functies en werkprocessen steeds sneller veranderen.
Een derde aandachtspunt is het behoud van context en institutionele kennis. Wanneer steeds meer onderdelen van processen worden geautomatiseerd, bestaat volgens Gartner het risico dat werknemers uiteindelijk wel weten welke stappen een systeem uitvoert, maar niet meer waarom processen op een bepaalde manier zijn ingericht. Menselijk toezicht en inhoudelijke kennis blijven daarom belangrijk.
Productiviteitswinst opnieuw investeren
Gartner waarschuwt ook tegen het volledig omzetten van AI-productiviteitswinst in kostenbesparingen. Het onderzoeksbureau voorspelt dat tegen 2027 driekwart van de organisaties die AI-productiviteitswinst vooral gebruiken om kosten te verlagen, wordt voorbijgestreefd door concurrenten die die besparingen opnieuw investeren in innovatie, modernisering en opleiding.
Technologieën als gespecialiseerde generatieve AI-modellen, AI-wearables, embodied AI en nieuwe softwareontwikkelmethoden kunnen volgens Gartner bijdragen aan verdere productiviteitsgroei. De waarde daarvan ontstaat volgens het bureau echter vooral wanneer organisaties hun processen en functies tegelijkertijd opnieuw ontwerpen.
Daarmee verschuift volgens Gartner ook het debat over AI en werk. De centrale vraag is niet alleen hoeveel banen of taken kunnen worden geautomatiseerd, maar vooral welke kennis bedrijven na zo’n automatiseringsslag nog nodig hebben. De verwachting dat een aanzienlijk deel van ontslagen werknemers later opnieuw moet worden aangenomen, onderstreept volgens Gartner het risico van te snelle personeelsreducties.
