Meer dan een half miljoen automobilisten krijgen jaarlijks onterecht een boete door AI-fouten in scanauto’s. De Autoriteit Persoonsgegevens trekt nu aan de bel.
De oorzaak ligt in de beperkingen van de gebruikte AI. Scanauto’s maken een momentopname en kunnen de context van een situatie niet beoordelen. Ze herkennen niet dat een voertuig aan het laden of lossen is, of dat een gehandicaptenparkeerkaart achter de voorruit ligt. Omdat die kaart niet standaard op kenteken is geregistreerd, valt hij buiten het zicht van het systeem. Is er niet betaald, dan volgt automatisch een boete. Mensen die daartegen bezwaar maken, krijgen in 40 tot 62 procent van de gevallen gelijk — maar de bezwaarprocedure is tijdrovend en veelal geautomatiseerd.
De AP constateert dat kwetsbare groepen onevenredig hard worden getroffen. Mensen met een gehandicaptenparkeerkaart en digitaal minder vaardige burgers ondervinden vaker problemen, terwijl gemeenten hun belangen onvoldoende meewegen in het ontwerp en de uitvoering van de parkeerhandhaving.
Daarnaast verloopt de communicatie over opgelegde boetes traag. De officiële beschikking volgt pas dagen na de overtreding, per post of via MijnOverheid. Wie die melding mist, kan onbewust meerdere overtredingen begaan waardoor boetes zich opstapelen. Gemeenten hanteren bovendien korte betaaltermijnen en schorten de betalingsverplichting niet altijd op tijdens een bezwaarprocedure, wat financiële problemen kan veroorzaken.
Ook het toezicht op het proces schiet tekort. Niet alle gemeenten hebben vooraf een verplichte privacyrisico-analyse uitgevoerd. De controle op externe scanbedrijven, aan wie gemeenten grote delen van het handhavingsproces uitbesteden, is in veel gevallen onvoldoende geregeld.
De AP adviseert gemeenten de menselijke controle te versterken, systemen op te nemen in het algoritmeregister en periodieke audits uit te voeren. Ook dringt de AP aan op betere registratie van onterecht opgelegde boetes, zodat het systeem structureel kan worden geëvalueerd en verbeterd. De AP ziet de EU AI-verordening als aanknopingspunt voor een zorgvuldiger proces en benadrukt dat geautomatiseerde handhaving op dit schaalniveau gepaard moet gaan met transparantie, menselijk toezicht en adequate rechtsbescherming.
