De AI Coalitie voor Nederland (AIC4NL) heeft het AI Kompas voor de Nulde- en Eerstelijnszorg gepubliceerd. Het document brengt de stand van zaken in kaart op het gebied van kunstmatige intelligentie in de huisartsenzorg, fysiotherapie, diëtetiek en preventieve zorg, en doet concrete aanbevelingen voor verantwoorde implementatie.
De Nederlandse eerstelijnszorg staat onder aanzienlijke druk. Personeelstekorten, een vergrijzende bevolking en een stijgende zorgvraag zorgen voor structureel hoge werkdruk bij huisartsen en andere zorgverleners. Inmiddels neemt 60 procent van de huisartsenpraktijken geen nieuwe patiënten meer aan. Het Kompas positioneert AI nadrukkelijk niet als doel op zich, maar als instrument dat zorgprofessionals kan ontlasten — door te notuleren, samen te vatten, te triageren en te ondersteunen bij besluitvorming — zodat meer tijd overblijft voor direct patiëntcontact.
Van taalmodellen tot beeldanalyse
Het Kompas onderscheidt een breed scala aan AI-toepassingen die internationaal en nationaal al in gebruik zijn of worden getest. Spraakgestuurde rapportagetools zoals Juvoly, OurMind en Autoscriber genereren automatisch SOEP-notities op basis van consultgesprekken en zijn inmiddels bij meerdere huisartsenpraktijken en regionale organisaties in gebruik. Digitale triagesystemen — waaronder de oplossing van Huisartsen van Nederland, bekroond met de Nationale Zorginnovatieprijs 2023 — ondersteunen praktijken bij het structureren van patiëntcontact buiten kantooruren.
Op het gebied van diagnostiek beschrijft het Kompas toepassingen als BoneView van Gleamer.ai, dat bij de Huisartsen Spoedpost Eemland röntgenfoto’s automatisch beoordeelt op botbreuken, en SkiniveMD, een CE-gemarkeerde app waarmee huisartsen huidlaesies kunnen beoordelen via smartphone. Onderzoekers van Amsterdam UMC toonden aan dat AI op basis van huisartsdossiers patiënten met een verhoogd longkankerrisico tot vier maanden eerder kan identificeren dan via reguliere diagnostiek.
In de diëtetiek en fysiotherapie signaleert het Kompas een groeiend aanbod van gepersonaliseerde coaching-apps, beeldherkenning voor voedingsinname en platforms voor thuisrevalidatie, al blijft brede klinische validatie bij veel initiatieven nog uit.
Barrières en zwaktes
Zorgprofessionals geven aan behoefte te hebben aan duidelijkheid over rollen, aansprakelijkheid en juridische kaders bij het gebruik van AI. Ook ontbreken uniforme validatiestandaarden en is de interoperabiliteit tussen systemen — tools, wearables en huisartsinformatiesystemen — nog onvoldoende. De auteurs constateren dat veel veelbelovende initiatieven stranden in de zogeheten valley of death: pilots die niet worden opgeschaald door gebrek aan coördinatie, financiering of kennisdeling.
Een andere zwakte die het Kompas benoemt is het ontbreken van een breed gedragen AI-visie bij zorginstellingen en praktijken. Mede daardoor worden AI-tools in veel gevallen informeel en buiten beleidskaders om ingezet — wat de auteurs aanduiden als schaduw-AI.
Zeven aanbevelingen
Het Kompas sluit af met een SWOT-analyse en zeven aanbevelingen. Centraal staat de oproep tot een gecoördineerde nationale aanpak, waarbij bestaande koepels als NHG, LHV, InEen, KNGF, de Patiëntenfederatie Nederland en AIC4NL gezamenlijk regie nemen over kennisdeling en standaardisatie. Daarnaast pleiten de auteurs voor versnelling op het gebied van wet- en regelgeving, AI-gereedheid binnen organisaties, AI-geletterdheid bij professionals én patiënten, bredere inzet van niet-taalmodel-gebaseerde AI voor diagnostiek, kritisch beleid rond het gebruik van generieke chatbots, en de ontwikkeling van een lerend AI-ecosysteem waarin zowel successen als mislukkingen transparant worden gedeeld.
Het Kompas is bedoeld als levend document en zal periodiek worden bijgewerkt. Het is gepubliceerd door de AI Coalitie voor Nederland en vrij beschikbaar.
